يكي از عناصر تزييني معماري كه در زيبا ساختن بناهاي ايراني بخصوص مساجد و مقبره ها نقش مهمي دارد مقرنسكاري است. مقرنسها كه شباهت زيادي به لانه زنبور دارند، در بناها به شكل طبقاتي كه روي هم ساخته شده براي آرايش دادن ساختمانها و يا براي آنكه به تدريج از يك شكل هندسي به شكل هندسي ديگري تبديل شود،به كار مي روند. اين مقرنسها را مي توان ازجمله وسايل موثر ساختن گنبد ها دانست، كه بعدها محتواي نظري اوليه را از دست داده و بيشتر براي تزيين به كار رفت.

برخي معماران ايراني نيز كه اين مقرنسها را در جبهه ساختمانها به كار مي برده اند در ساختن آنه مهارت را به حدي رسانده اند كه نمي گذاردند موجب سنگيني ساختمان شود و بر اصل و پايه فشار آورد. با مشاهده شكلهاي طبيعي قنديلهاي يخي و آهكي درون غارها در مي يابيم كه به احتمال زياد هنرمندان نخستين اين فن از همان قنديلها برداشتي هنرمندانه كرده اند و عينا آن را در سطوح داخلي و خارجي بناها با استفاده از آجر گچ و يا سيمان به كار گرفته اند. مقرنسها معمولا در سطوح فرو رفته گوشه هاي زير يقف ايجاد مي شود. اما محل قرار گيري اين عنصر تزييني ميتواند در بالاي ديوارها،سقفها گوشه ها سردرها و ... باشد.

مقرنسها از لحاظ شكل به 4 دسته تقسيم مي شوند:

1- مقرنسهاي جلو آمده: مقرنسهايي را ميگويند كه مصالح آن از خود بناست. و در نهايت سادگي و بدون هيچگونه پيرايه اي به صورت آجر يا گچي ،انتهاي سطوح خارجي نماي بيرون ساختمان را آرايش مي دهند و استحكام آنها زياد است.

2- مقرنسهاي روي هم قرار گرفته: گذشته از مصالح به كار رفته اصلي بنا مانند گچ و آجر وسنگ، در سطوح داخل و خارج بنا به كار مي روند. و غالبا در چند رديف (دو تا پنج يا بيشتر) روي هم قرار دارند و داراي ثبات متوسطي است.

3- مقرنسهاي معلق: شبيه همان منشورهاي آهكي آويزان در غارهاست كه اصطلاحا استلاكتيت ناميده ميشوند. و غالبا از چسباندن مواد مختلف چون گچ، سفال ،كاشي و ... به سطوح مقعر داخل بنا صورت مي گيرند. كه اويزان به نظر ميرسند و داراي ثبات كمي مي باشند.

4- مقرنسهاي لانه زنبوري: چنانكه از تام اين دسته از مقرنسها پيداست،شبيه لانه زنبور و در مجموع كندوهاي كوچك بر روي هم قرار گرفته اند. اين دسته از نظر شكل ظاهري شبيه به مقرنسهاي معلق اند.

مقرنس در دو قرن پنجم و ششم هجري قمري و يا به عبارتي در دوره سلجوقيان در مرحله تحول سريع قرار گرفت در اكثر بناهاي اين دوره مقرنسهاي زيبايي ديده مي شوند. آشكار ترين نمونه معماري عهد سلجوقي مسجد جامع اصفهان است كه گنبد مقرنس كاري شده آن از شاهكارهاي معماري اسلامي به شمار مي رود.

منبع : خبرگزاري فارس